Als je je angstig, onzeker of gestrest voelt, merk je dit vaak ook in je lichaam. Aan je hartslag of je ademhaling die sneller gaat of je voelt spanning in je spieren. En misschien herken je dan ook het verlangen dat het allemaal weer rustig wordt, zo’n soort innerlijk roep om kalmte, zodat je weer helder kan nadenken en ontspannen de dingen kan doe die je wilde doen. Je zenuwstelsel heeft dan behoefte aan iets of iemand die het kan helpen om weer in een rustige, niet (over-)geactiveerde toestand te komen. Mocht je een peuter zijn, dan zou je misschien spontaan naar je moeder of vader rennen en tegen hen aan kruipen. Meebewegen op hun ademhaling, luisteren naar hun hartslag, ontspannen tegen hun zachte warme lichaam. Want daar is het zenuwstelsel goed in: spiegelen wat dichtbij en vertrouwd is. Als je moeder kalm is, word jij ook kalm. Als je vader rustig is, kan jij ontspannen. Co-regulatie wordt dit genoemd. Jezelf reguleren met behulp van een ander. Als je geen peuter bent, maar een volwassene, dan is het misschien het lichaam van een partner of een vriend dat jou kan helpen reguleren, iemand waar jouw lichaam zich veilig en goed bij voelt.Co-reguleren kan ook zonder aanraken, door een rustige ademhaling of een warme blik of een zachte stem. Het zijn dingen die mensen vaak automatisch doen als ze bij iemand zijn die in stress lijkt te zijn. Hulpverleners maken er bewust gebruik van.
Je kan je voorstellen dat het spiegelen van de activeringstoestand van iemand die dichtbij je is, ook een minder gewenst effect kan hebben. Als die ander heel onrustig is, kan jij daar ook onrustig van worden. Of als jouw systeem iets bij de ander oppikt dat als bedreigend overkomt, zoals een boze blik of een harde stem of een herinnering. Dan kan het zomaar zijndat jouw zenuwstelsel in een stresstoestand schiet. Daarom is het belangrijk dat we voor het reguleren van ons zenuwstelsel niet alleen afhankelijk zijn van een ander, maar ook onszelf kunnen reguleren. Door bijvoorbeeld je ademhaling tot rust te brengen of je spieren te ontspannen. Maar ook door angstige gedachten te kalmeren en overhaaste conclusies te bevragen. Dit kan je leren en oefenen. Vooral door goed te leren luisteren naar wat je lichaam, en natuurlijk ook je geest, jou te vertellen hebben.
Als je in een relatie bent, is het heel fijn dat je bij je partner terecht kunt als je in stress bent. Maar jammer genoeg is je partner ook vaak de bron van jouw stress en wat doe je dan? Jezelf kunnen reguleren is een basistool voor een goede relatie zou je kunnen zeggen. Het is mooi als je een keuze hebt: ik zou nu heel graag willen dat mijn partner me troost, maar hij is er niet toe in staat op dit moment, dus ik zal degene zijn die hem nu helpt om te ontspannen. Het is heel verbindend om er op die manier voor de ander te kunnen zijn. Als je samen een balans kunt vinden in het wederzijds aanbieden van co-regulatie, kan dit eenstevige en veilige basis onder je relatie leggen.
Wil je meer lezen over co-regulatie?
Deb Dana, De polyvagaaltheorie in therapie. Basisboek.Uitgeverij Mens.
